Η Silicon Valley ή το λίκνο του μέλλοντος

Μπορεί οι περισσότεροι και κυρίως οι μεταξύ σας τηλεθεατές να γνωρίζετε τη σιλικόνη σαν υλικό που βελτιώνει το ...στήθος, όμως η βασική του χρησιμότητα δεν είναι αυτή βεβαίως.
Η σιλικόνη συνιστά βασική ύλη για όλα όσα παράγει ο σύγχρονος τεχνικός πολιτισμός, ευεργετικά αλλά και καταστροφικά.
Σήμερα θα σας μιλήσω για μια κοιλάδα της Καλιφόρνιας, εκεί που είναι και η πόλη του Steve Jobs, το Πάλο Άλτο, για τη Silicon Valley. Έτσι συνηθίσαμε να ονομάζουμε την περιοχή που γέννησε την τεχνολογία των υπολογιστών.
Εκεί τη δεκαετία του 1950 δούλευαν πολλοί μηχανικοί αυτοκινήτων και αεροσκαφών και σταδιακά άρχισαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας παράγοντας ολοκληρωμένα κυκλώματα για τις ανάγκες της αμυντικής βιομηχανίας και του Πενταγώνου. Συγκεντρώθηκαν επομένως εκεί μυαλά ανήσυχα και κατά συνέπεια αναπτύχθηκαν εταιρίες όπως η Atari, η Acorn κά.
Κοντά σε αυτούς ήρθαν να δουλεψουν και οι πρώτοι χάκερ που έκλεβαν όμως hardware, δηλ. κυκλώματα και τα μεταποιούσαν. Πιο δίπλα ομάδες που ασχολούνταν με το ζεν και το βουδισμό, άλλες με την επίδραση του LSD αλλά και ανήσυχα μυαλά καλλιτεχνών με πολιτικές ανησυχίες και ευαισθησίες.
Joan Baez, Janis Joplin, Jefferson Airplane, Grateful Dead είναι μερικοί από αυτούς τους ανήσυχους καλλιτέχνες.
Εκεί επίσης ήρθε και ο απόηχος των νεανικών εξεγέρσεων από τα αμερικανικά πανεπιστήμια, όπως το Μπέρκλεϊ και το Κίνημα Ελευθερίας του Λόγου.
Σε αυτόν τον περιορισμένο χώρο όλες αυτές οι ανθρώπινες ομάδες, αφού συγκρούστηκαν αρχικά, σταδιακά συνεργάστηκαν ή ανέχτηκαν η μια την άλλη και γέννησαν την ψηφιακή τεχνολογία, τα κινήματα διαμαρτυρίας, την αποενοχοποίηση της ναρκομανίας, πολλά άλλα και με μια κουβέντα τη σημερινή εποχή.

Η γεωγραφία ως παράμετρος ιστορίας

η οροσειρά που απομονώνει τον Πόντο από την υπόλοιπη Μικρασία

Στο ελεεινό κατάντημα της ιστορίας σε άσκηση αποστήθισης οφείλεται εν πολλοίς η απουσία ιστορικής συνείδησης των νεαρών Ελλήνων αλλά και των υπόλοιπων νεαρών Ευρωπαίων. Ας μη μιλήσω για τα νεαρά Αμερικανάκια... Κι όμως, αν εξετάσει κανείς την ιστορία ενταγμένη μέσα στο γεωγραφικό της χώρο, πολλά μπορεί να αποκομίσει. Παραδειγματικά ας αναφέρω πως στην προϊστορία δεν νοούνταν οικισμός μακριά από λίμνη ή ποτάμι. Συνήθως παρόχθιοι ή σε νησίδες επί των λιμνών ή των ποταμών ανεγείρονταν οι οικισμοί για τον προφανή λόγο ότι η ανάγκη του νερού ήταν καθημερινή.
Έτσι η Αθήνα στηρίχτηκε στον Κηφισό, τον Ιλισό και τον Ηριδανό κατά κύριο λόγο. Η Σπάρτη στηρίχτηκε στον Ευρώτα, ενώ η Θεσσαλονίκη πιο τυχερή στον Αξιό, τον Αλιάκμονα, τον Γαλλικό, τον Λουδία κτλ.
Επίσης σημαντικό ρόλο για μια πόλη διδραματίζει και η εύφορη περιοχή που μπορεί να δώσει καρπούς, γεννήματα, τροφή με άλλα λόγια. Ωστόσο η γεωγραφία πολλές φορές ορίζει, περιορίζει και απομονώνει γειτονικές περιοχές, όμορους λαούς και τόπους. Δείτε π.χ. τον Ταΰγετο πώς χωρίζει τη Λακωνία από τη Μεσσηνία. Ανάλογα το Μπέλες πώς οριοθετεί την Ελλάαδα από τη  Βουλγαρία. Το πιο αξιομνημόνευτο παράδειγμα είναι η οροσειρά του Γκιαβούρ Νταγ που απομονώνει τον Πόντο από την υπόλοιπη Μικρασία και επέτρεψε έτσι στους Έλληνες του Πόντου να διατηρήσει ζωντανά τα έθιμα, τη γλώσσα, την εθνική συνείδηση και τόσα άλλα αγαθά. Αν δεν υπήρχαν αυτά τα φυσικά εμπόδια, η επικοινωνία και επομένως οι επαφές ανάμεσα στα διάφορα φύλα ή και έθνη θα διευκολύνονταν με αποτέλεσμα την ώσμωση μεταξύ των διαφορετικών φύλων, εθνών και φυλών.

Στον ερχομό προς το αστικό κέντρο

Έχετε σκεφτεί πού εγκαθίστανται ή μάλλον πού εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι και πρωτοπόροι εσωτερικοί μετανάστες της απελπιστικής φτώχειας της επαρχίας στο αστικό συγκρότημα της πρωτεύουσας ή της συμπρωτεύουσας; Δεν είναι τυχαίες οι επιλογές.
Καθοριστικός παράγοντας είναι ο τρόπος εισόδου και η πύλη εισόδου στην περιοχή της πρωτεύουσας. Για τους πρώτους μετανάστες καθοριστικό είναι το επαγγελματικό τους παρελθόν και το σχετικό θάρρος. Αν πχ. έρχεται από τα νησιά του Αργοσαρωνικού, θα μπει στην πόλη από το λιμάνι και οι επαγγελματικές του δραστηριότητες θα είναι κυρίως θαλάσσια επαγγέλματα ή παρεμφερή (ψαράς, καραβομαραγκός, ναυτικός). Γι' αυτόν το λόγο στις περιοχές γύρω από το λιμάνι του Πειραιά εγκαταστάθηκαν πυκνοί θύλακοι νησιωτών. Από τους πρώτους υπήρξαν οι Υδραίοι, γι' αυτό και στο κέντρο του Πειραιά (στην Τερψιθέα) υπάρχουν τα Υδρέικα. Αυτοί τις πρώτες δεκαετίες μετά την επανάσταση λόγω του κινδύνου από τον οθωμανικό στόλο.
Αργότερα η φτώχεια των Κυκλάδων και του Σαρωνικού έφερε Σαντορινιούς, Αιγινίτες, Παριανούς, Μηλιούς και Αξιώτες. Εγκαταστάθηκαν στους γύρω λόφους της πειραϊκής χερσονήσου (Άγιος Νείλος, Καλλίπολη, Χατζηκυριάκειο, Άγιος Βασίλης). Στην Φρεαττύδα είχαν ήδη μεγαλοαστοί από τα κέντρα του παροικιακού ελληνισμού διαμορφώσει τα παραθαλάσσια αρχοντικά τους, οπότε όσοι εγκαταστάθηκαν εκεί από τα νησιά αποτέλεσαν το υπηρετικό προσωπικό των αστών της Καστέλλας και της Φρεαττύδας.
Η μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο πείνα των νησιών έδιωξε ακόμη και τους βοσκούς από μεγάλα νησιά όπως η Νάξος, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στις παρυφές της πόλης (Ζεφύρι, Χασιά, Λιόσια) όπου υπήρχαν ευκαιρίες για κτηνοτροφική απασχόληση.
Αν ελέγξει κανείς τους παλιούς κατοίκους των δυτικών συνοικιών της Αθήνας (Χαϊδάρι, Περιστέρι, Αιγάλεω, Κορυδαλλός, Αγία Βαρβάρα), θα εντοπίσει πολλούς Πελοποννήσιους ή από τη Δυτική Στερεά. Αντίθετα, στα βόρεια προάστια και τις βόρειες συνοικίες του πολεοδομικού συγκροτήματος των Αθηνών θα βρει Ρουμελιώτες και Θεσσαλούς.
Σταδιακά βεβαίως οι πιο εύποροι θα κινηθούν προς παρθένες οικιστικά περιοχές, όπως η Κηφισιά, το Ψυχικό, η Εκάλη και θα δημιουργηθεί ένας κοινωνικός, ταξικός διαχωρισμός μεταξύ των δήμων. Αυτό θα δημιουργήσει μια τάση εγκατάλειψης του παλιού κέντρου της Αθήνας, το οποίο και θα εγκαταλειφθεί ως τόπος κατοικίας με την πάροδο των χρόνων.
Θα ξανακατοικηθεί από τους φτωχούς μετανάστες και τους λαθρομετανάστες από Αφρική και Ασία, οι οποίοι θα ανοίξουν εγκαταλειμμένα παλιά και ωραία κτίρια του κέντρου, για να εγκατασταθούν σε μια αιώνια προσωρινότητα, μέχρι να μπορούν να πληρώνουν ένα ενοίκιο από το μεροκάματό τους.
Διαφέρει πολύ άραγε η πληθυσμιακή εποίκιση της Θεσσαλονίκης από της Αθήνας; 

Από τα Νέα Λιόσια στο Ίλιον και από το Λεβέτσοβο στις Κροκεές

Το είπαν οι Αμερικανοί για πρώτη φορά political corectness. Είχαμε όμως προλάβει εμείς οι Έλληνες. Τότε που ο Φαλμεράγιερ τόλμησε να διατυπώσει την άποψη πως οι σημερινοί Έλληνες είναι απόγονοι όχι των αρχαίων Ελλήνων αλλά των Σλάβων που κατέβηκαν στη Βαλκανική κατά τη βυζαντινή περίοδο, οι Έλληνες φοβήθηκαν και προχώρησαν σε μαζική διαγραφή του πολύτιμου υλικού των τοπωνυμίων. Έτσι χάθηκε το Δουργούτι, εξαφανίστηκαν τα Λιόσια και μετονομάστηκε το Μπογιάτι.

Γι' αυτό κι εγώ είχα την εξής αλλαγή στη ζωή μου. Όταν πήγαινα στο θείο του το Μήτσο μέχρι τα δέκα μου χρόνια, πήγαινα στα Νέα Λιόσια. Μετά τα δέκα μου όμως, για να πάω στο θείο μου το Μήτσο, έπρεπε να πάω στο Ίλιον, παρ' όλο που ο θείος μου δεν μετακόμισε.

Παρόμοια η Μαγκουφάνα έγινε Πεύκη, το Μενίδι έγινε Αχαρνές και και και...

Τόπος και πολιτισμός

Από την εποχή της Νέας Ιστοριογραφίας και τον Μπροντέλ έχει αποκατασταθεί η σχέση της γεωγραφίας με τον πολιτισμό.Λέει λοιπόν πολύ σοφά ο Μπροντέλ πως κάθε πολιτισμός είναι συνυφασμένος με έναν χώρο που έχει όρια λίγο πολύ σταθερά. Και αλλού σημειώνει πως ο δυτικός ή ο ευρωπαϊκός πολιτισμός είναι ο πολιτισμός του σταριού, του άσπρου ψωμιού, ενώ στην Άπω Ανατολή κυριάρχησαν και κυριαρχούν οι ορυζώνες με τα πολλά νερά.
Για να έρθουμε στα καθ' ημάς και να κάνουμε ορισμένες παρατηρήσεις.

Γεντί Κουλέ

α) Η Αττική ως γη λεπτόγεως και γι' αυτό όχι ιδιαίτερα εύφορη, ως γη με πρόσβαση στη θάλασσα και ως σημείο πολύ επίκαιρο, κεντρικό για τις θαλάσσιες συγκοινωνίες, αλλά και ως ένα τοπίο ήπιο με τα τρία βουνά να την αγκαλιάζουν με ...τρυφερότητα, μοιάζει ιδανικός τόπος για την άνθηση του τελειότερου πολιτεύματος της παγκόσμιας ιστορίας. Εννοώ τη δημοκρατία. Μπορεί κανείς να φανταστεί στην άξενη, τραχιά ατμόσφαιρα και στο απάνθρωπο κλίμα της ερήμου να αναζητούν οι άνθρωποι το μέτρο της δημοκρατίας;
β) Η Κρήτη υπήρξε από τα πιο παλιά σημεία που κατοικήθηκαν και παρήγαγαν (όχι παρήξαν, ε;) πολιτισμό, γιατί είναι το πιο επίκαιρο σημείο της Μεσογείου και ενώνει ως γέφυρα την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Πελασγοί, Φοίνικες, Αιγύπτιοι, λαοί της θάλασσας, Μυκηναίοι, Δωριείς, Άραβες της Εγγύς Ανατολής, Άραβες Σαρακηνοί της Ισπανίας και τόσοι άλλοι την κατέκτησαν, για να την εκμεταλλευτούν.
γ) Η Θεσσαλονίκη από το δίαυλο ανάμεσα στα βουνά που της φέρνει το Βαρδάρη από τα βόρεια έχει διαμορφωθεί κοινωνικά, πολιτισμικά, οικονομικά κτλ. Το ίδιο σημαντική είναι και η θέση της πάνω στον άξονα της Εγνατίας, που ενώνει τις δυο θάλασσες και τις δυο ηπείρους. Υπολογίστε και τον Θερμαϊκό και να όλος ο πλούτος σε προϋποθέσεις της Θεσσαλονίκης.

Οι πέντε χερσόνησοι της Μεσογείου

Η μεγάλη αυτή θάλασσα που βρέχει την Ελλάδα, η Μεσόγειος με τις τόσες ομορφιές της στις ακτές αλλά και στα ηπειρωτικά της ενδότερα, βρέχει τρεις ηπείρούς, την Ευρώπη, την Αφρική και την Ασία. Σήμερα θα δούμε τις πέντε χερσονήσους που υπάρχουν στη Μεσόγειο. Αρχίζοντας από δυτικά είναι η Ιβηρική, που χωρίζει τη Μεσόγειο από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Ακολουθεί η Ιταλική και ανατολικά της η Βαλκανική, στην οποία βρίσκεται και η Ελλάδα. Ανατολικά της Ελλάδας είναι η Μικρά Ασία, χερσόνησος που ταυτίζεται με το σημερινό κράτος της Τουρκίας και τελευταία, στη Βόρειο Αφρική, βρίσκεται η χερσόνησος που στην αρχαιότητα αποτελούσε το κράτος των Καρχηδονίων και τώρα κυρίως το κράτος της Τυνησίας.
Στο χάρτη που ακολουθεί μπορείτε να τις διακρίνετε.

Οι ομοιότητες που έχουν οι πέντε αυτές χερσόνησοι είναι ότι το ανάγλυφό τους έχει πάρα πολλά όρη, λίγες πεδιάδες, αραιούς λόφους και πλατιά οροπέδια.
Άσκηση για όσους επιθυμούν να μάθουν γεωγραφία: Ποια κράτη βρίσκονται σε κάθε χερσόνησο της Μεσογείου;
Ακολουθεί ένα σπουδαίο τραγούδι για το Μεσόγειο του George Moustaki, ενός Έλληνα από την Αλεξάνδρεια που πήγε λαθρομετανάστης στη Γαλλία, καθιερώθηκε ως τραγουδοποιός και ενσωματώθηκε στο γαλλικό πολιτισμό.

Ακολουθεί το πιο αντιπροσωπευτικό τραγούδι του Μουστακί από τον ίδιο. Μιλά για τον Μέτοικο, τον εαυτό του, τις ρίζες του από την Αλέξάνδρεια του Ελληνισμού, και τη δεύτερη πατρίδα του, τη Γαλλία. Απολαύστε τον.

Τρούμπα, η αδικημένη γειτονιά του Πειραιά

Για όσους έχουν επισκεφθεί τον Πειραιά ως Τρούμπα χαρακτηρίστηκε η περιοχή που ξεκινούσε από τη Γεωργίου, και έφτανε μέχρι τον Άγιο Νικόλαο και ακόμη παραπέρα, μέχρι σχεδόν τη Λεωφόρο Χατζηκυριακού. Κυρίως όμως πυρήνας της Τρούμπας ήταν η περιοχή που περιβαλλόταν περίπου από τη Σωτήρος (Διός), την Ακτή Μιαούλη, τη Χαρ. Τρικούπη (δίπλα ακριβώς στον Άγιο Νικόλαο του Τσίλερ) και τη σημερινή Ηρώων Πολυτεχνείου.
Το όνομά της το οφείλει σε μία τρόμπα, δηλ. αντλία νερού, που βρισκόταν στη Β΄Μεραρχίας και Ακτή Μιαούλη, για να υδροδοτούνται τα πλοία που ελλιμενίζονταν στο επίνειο της πρωτεύουσας. Την κακή της όμως φήμη την οφείλει σε μιαν απόφαση της δικτατορίας του Μεταξά.
Οι ελάχιστοι οίκοι ανοχής του 19ου αιώνα είχαν την έδρα τους στα Βούρλα, σε ένα τετράγωνο στην περιοχή του Άι-Διονύση, στην άκρη του λιμανιού προς τη Δραπετσώνα. Εκεί δεν ενοχλούσαν μέχρι που έγινε η Μικρασιατική Καταστροφή, γέμισε κόσμο και ο Πειραιάς, οπότε τα Βούρλα έπαψαν να είναι απόμερα και ενοχλούσαν. Γι΄ αυτό το 1937 η δικτατορία Μεταξά έδιωξε τους οίκους ανοχής, για να φτιάξει εκεί τη φυλακή των Βούρλων. Από αυτήν τη φυλακή θα γίνει αργότερα, το 1955, η περίφημη απόδραση των κομουνιστών και άλλων δημοκρατών.
Διωγμένοι οι οίκοι ανοχής από τα Βούρλα μετεγκατασταθηκαν στην Τρούμπα. Εκεί συνυπήρξαν οι οίκοι ανοχής με τους τεκέδες, τα στέκια-μαγαγιά των ρεμπέτηδων, τα καμπαρέ και τις ναυτιλιακές εταιρίες. Αυτό τελείωσε στη διάρκεια της άλλης δικτατορίας, των Παπαδοπουλαίων-Ιωαννίδηδων του 67.
Κατά την περίοδο 1945-1967 στην Τρούμπα δεν τολμούσε να μπει αστυφύλακας. Τα ναρκωτικά διακινούνταν σχεδόν ελεύθερα. Οι τεκέδες, το μπαρμπούτι, οι γυναίκες και οι νταβατζήδες κυριαρχούσαν σχεδόν ανενόχλητοι.
Προσωπικά αμέσως μετά τη χούντα έκανα τις βόλτες μου εκεί, μία φορά το μήνα, επισκεπτόμενος τα γραφεία της ναυτιλιακής εταιρίας στην οποία δούλευε ο αδελφός μου ο Νίκος, για να πάρω τα χρήματά του και να τα μεταφέρω στην τράπεζα. Το μόνο που είχε μείνει πλέον ήταν κάτι καμπαρέ με εξωτικά ονόματα -εγώ τα έβλεπα βεβαίως κλειστά, αφού πήγαινα μόνο πρωί- κάτι κακόφημα ξενοδοχεία και πολύς έγχρωμος πληθυσμός μαζί με τους Έλληνες ναυτικούς που με τα αργασμένα από τη θάλασσα πρόσωπα κατεβαιναν να κλείσουν μπάρκο στις ναυτιλιακές. Ήταν λόγω του λιμανιού η πρώτη συνοικία της πρωτεύουσας που είχε πολυπολιτισμικό χαρακτήρα. Μου άρεσε και με φόβιζε λίγο.
Εκεί περίπου, στα Καρβουνιάρικα, δούλευε ο πατέρας μου μπαρμπέρης, όταν γεννήθηκα, και περπατούσε ο Καραγάτσης, για να μαζέψει τη γλώσσα του λιμανιού για το τελευταίο του έργο. το ημιτελές 10.